Հիշողություն և պատիվ

Printer-friendly versionPrinter-friendly version
Նրա անունն Արամ էր: Կոնստանդնուպոլսի բժշկության ֆակուլտետի երիտասարդ ուսանող էր: 1915թ.-ի գարնանային մի օր որսի ժամանակ Արամն սպանվում է իր ընկերների կողմից, բայց նրա մահվան վկայականում արձանագրվում է՝ «մահացել է որսի ժամանակ դժբախտ պատահարից»: Սա էր նրա ճակատագիրը, բայց նա Օսմանյան կայսրության առողջապահության հայ մասնագետների շրջանում միակ զոհը չէր: Ցավոք շատերը զոհ գնացին XX դարի առաջին Ցեղասպանությանը Արևմտյան Հայաստանի գավառներում՝ Անատոլիայում, Կիլիկիայում և գաղթի ճամփեքին ու սիրիական անապատի համակենտրոնացման ճամբարներում:
Այս Ցեղասպանությանը մասնակցել են բազմաթիվ օսմանյան թուրք բժիշկներ ոչ միայն նախապատրաստման և նախագծման առումով, այլև իրենց մասնագիտական գործունեության ընթացքում՝ կատարելով բժշկական հանցագործություններ հայ բնակչության դեմ: Այս հանցագործություններն առ այսօր չեն դատապարտվել մեր թուրք գործընկերների կողմից:
Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի կապակցությամբ մենք պահանջում ենք մեր թուրք գործընկերներից վերանայել սեփական պատմությունը, ճանաչել այս տխուր իրողությունները և կատարել փոխհատուցում հայ ազգին պատճառած կորուստների համար:


Շառլ Պեգին* ասում էր. «Լոկ մեկ անարդարություն, մեկ հանցանք, մեկ ապօրինություն, հատկապես, եթե այն պաշտոնապես գրանցված և հաստատված է, լոկ մեկ վիրավորանք մարդկությանը, մեկ վիրավորանք արդարադատությանը և օրենքին, հատկապես, եթե այն համատարած կերպով, օրինականորեն, ազգայնորեն, հեշտությամբ ընդունված է, լոկ մեկ հանցանքն ընդհատում և բավարար է ընդհատել ողջ սոցիալական փոխհամաձայնությունը, ողջ սոցիալական պայմանավորվածությունը, լոկ մեկ հանցագործությունը, մեկ ստորացումը բավարար է պատվազուրկ լինելու, մի ամբողջ ժողովուրդ պատվազրկելու համար»: 


Հիպոկրատի երդման ժամանակ մենք նաև ասում ենք. «Եթե այս երդումը ես բարեխղճորեն կատարեմ ու այն երբեք չդրժեմ, թող ինձ բաժին ընկնի երջանկություն կյանքում, հաջողություն արվեստիս մեջ, և մարդկանց հարգանքը հավիտյանս հավիտենից։ Իսկ եթե ես դրժեմ երդումս, թող ինձ բաժին ընկնի դրա հակառակը»:


Եվ Պեգիի հետ միասին մենք ասում ենք մեր գործընկերներին. «Սա ոչ միայն ձեր ամբողջ ժողովրդի ներկայիս պատիվն է, սա ձեր ժողովրդի ողջ պատմական պատիվն է, ձեր նախնիների պատիվը, ձեր զավակների պատիվը»:


Ժամանակն է, մաքրել անցյալը:

Ֆրանսերենից թարգմանեց՝
բ.գ.թ. Դավիթ Աբրահամյանը:

Համբար Գայայան
բժիշկ-ճառագայթաբան,
Ռոն-Ալպ Լիոնի Ֆրանսահայ բժիշկների
միության (UMAF-Lyon) նախագահ,
Լիոն, Ֆրանսիա
20 ապրիլի, 2015թ.

Վերադառնալ Քաղաքական էպիկրիզ շարքին:

* * * 
La Mémoire et l'Honneur

Il s'appelait Aram. Jeune étudiant à la faculté de médecine de Constantinople. Un jour de printemps de 1915, lors d'une sortie de chasse il est tué par ses camarades, mais sur son certificat de décès fut déclaré « mort par accident lors d'une chasse ». C'était son destin mais il n'était pas la seule victime parmi les professionnels de santé arméniens de l'Empire Ottoman. Or, nombreux sont morts lors du premier Génocide du 20ème siècle dans les provinces d'Arménie occidentale, en Anatolie, en Cilicie et sur les routes de la déportation et les camps de concentration du désert Syrien.
A ce Génocide ont participé de nombreux médecins turcs ottomans au niveau de sa préparation et de sa planification mais aussi en commettant des crimes d’ordres médicaux dans l’exercice de leur fonction contre les populations arméniennes. Ces crimes n'ont jamais été dénoncés par nos confrères turcs.
A l’occasion du centenaire du génocide des Arméniens, nous demandons à nos confrères turcs de reparcourir leur histoire, de reconnaître ces tristes vérités et de produire la réparation du préjudice causé à la nation arménienne.
Charles Péguy* disait : « Une seule injustice, un seul crime, une seule illégalité, surtout si elle est officiellement enregistrée, confirmée, une seule injure à l'humanité, une seule injure à la justice, et au droit surtout si elle est universellement, légalement, nationalement, commodément acceptée, un seul crime rompt et suffit à rompre tout le pacte social, tout le contrat social, une seule forfaiture, un seul déshonneur suffit à perdre, d'honneur, à déshonorer tout un peuple ».
Lors du serment d'Hippocrate, nous disons aussi: « Que les hommes et mes confrères m'accordent leur estime si je suis fidèle à mes promesses ; que je sois déshonoré et méprisé si j'y manque ».
Et avec Péguy nous disons à nos confrères : « Ce n'est pas seulement l'honneur de tout votre peuple, dans le présent, c'est tout l'honneur historique de votre peuple, l'honneur de vos aïeux, l'honneur de vos enfants ».
C'est le moment de purifier le passé.


* Œuvres en prose, 1909-1914, Charles Péguy, éd. Gallimard,
coll. Bibliothèque de la Pléiade, 1959, p. 646.



Hampar Kayayan
Médecin Radiologue,
Président, Union Médicale Arménienne
de France - Lyon Rhône-Alpes,
Lyon, France
20 avril 2015

Վերադառնալ Քաղաքական էպիկրիզ շարքին: